23 maart: Op zoek naar vrijheid: op zoek naar mijzelf

Buiten de stevige muren van huwelijk, arbeid en leger wil een mens ook vrij kunnen leven en toegroeien naar de zon. Dromend over verre streken die als goud de sluier van de morgenzon doorschijnen, die in spannende nachten bij het schijnsel van de lamp, de onderzoekers lokken als verborgen schatten.

Het schilderij van Jeltje Hoogenkamp en de daarbij gevoegde tekst roepen verschillende beelden op maar de belangrijkste daarvan is voor mij het beeld van vrijheid in het algemeen en de persoonlijke vrijheid in het bijzonder.

“De behoefte om vrij te kunnen leven” lees ik in de tekst.

Voelen we ons dan niet echt vrij?

In onze persoonlijke wereldje acteren we op verschillende podia en vervullen we rollen waarvan we hopen dat die door anderen worden gewaardeerd. Rollen die minder goed vallen verbergen we zoveel mogelijk. Zo zijn we geneigd ons aan te passen aan onze omgeving in de hoop succesvol te zijn en geaccepteerd te worden. Vergeten we wat voor ons belangrijk is. Doen we dingen die we eigenlijk niet willen

– Niet durven kiezen voor jezelf uit angst een ander pijn te doen;

– Niet durven uitkomen voor je mening uit angst niet geaccepteerd te worden;

– Niet uit de kast durven te komen uit vrees dat dan (kerk)deuren worden dichtgeslagen.

Het zijn zo maar enkele voorbeelden waarmee we een schild om ons heen bouwen en voor onszelf een schijnwereld creëren die niet bij ons past.

Ben ik dit, of ben ik wat de mensen van mij vinden, schreef Bonhoeffer.

“ Misschien moet je eerst jezelf tegenkomen voor je het kunt zijn” zag ik ooit op een poster. Wanneer we in staat zijn alle schilden die we om ons heen hebben gelegd af te pellen komen we bij wie we echt zijn durven, mogen en kunnen zijn. Dan zijn we vrij.

De inmiddels overleden Poolse dichteres Wislawa Szymborska, die in 1996 gelauwerd werd met de Nobelprijs voor de literatuur, verwoordde het zo:

Een mens raakt gewend aan het gewicht dat op zijn schouders rust.

Liefde maakt het mogelijk om ontdaan van alle schillen

de eigen waarheid te aanschouwen

en ziet men in de spiegel staan

wie hij eigenlijk al was

De losse stukjes in het schilderij van Jeltje Hoogenkamp bewegen zich ogenschijnlijk los van elkaar maar worden bijeen gehouden door de cirkel er omheen. Ze staan voor alle verschillende rollen die we in het dagelijks leven vervullen maar gaan in essentie gaan over de vraag “ wie ben ik en wie wil ik zijn”.

Maart 2020

Jan van Vliet